KÍ NI ÌTÀN ÀGBÀ ÒJÒ?

Ìtàn agboorun ojo kò bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìtàn agboorun ojo rárá. Dípò bẹ́ẹ̀, a kọ́kọ́ lo agboorun ojo òde òní kìí ṣe láti dáàbò bo ojú ọjọ́ òjò, bí kò ṣe láti dáàbò bo oòrùn. Yàtọ̀ sí àwọn ìtàn kan ní China ìgbàanì, agboorun ojo bẹ̀rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí parasol (ọ̀rọ̀ tí a sábà máa ń lò fún iboji oorun) a sì kọ ọ́ sílẹ̀ gẹ́gẹ́ bí a ti ń lò ó ní àwọn agbègbè bíi Róòmù ìgbàanì, Gíríìsì ìgbàanì, Íjíbítì ìgbàanì, Àárín Gbùngbùn Ìlà Oòrùn àti Íńdíà ní ìbẹ̀rẹ̀ ọ̀rúndún kẹrin ṣáájú Sànmánì Kristẹni. Dájúdájú, a ṣe àwọn àtúnṣe àtijọ́ ti agboorun ojo òde òní wọ̀nyí pẹ̀lú àwọn ohun èlò bíi ìyẹ́, ewé tàbí awọ, ṣùgbọ́n ìrísí iborí náà jọra gan-an sí àwọn ọjà tí a ń rí lónìí.

Nínú ọ̀pọ̀lọpọ̀ ìgbà, àwọn obìnrin ló sábà máa ń lo àwọ̀ oòrùn tàbí àwọ̀ ilẹ̀ ní ìgbàanì, ṣùgbọ́n àwọn ọmọ ilé ọba, àwọn àlùfáà àti àwọn ọlọ́lá mìíràn ni a sábà máa ń fi hàn nínú àwọn àwòrán àtijọ́ pẹ̀lú àwọn àmì tí a fi ń wo àwọn agbòòrùn òjò lónìí. Ó lọ jìnnà gan-an ní àwọn ìgbà kan débi pé àwọn ọba máa ń kéde bóyá wọ́n gbà àwọn ọmọ ìlú wọn láyè láti lo àwọ̀ ilẹ̀ tàbí bẹ́ẹ̀ kọ́, wọ́n sì máa ń fún àwọn olùrànlọ́wọ́ rẹ̀ tí ó fẹ́ràn jùlọ ní ọlá yìí.

Láti ọ̀dọ̀ ọ̀pọ̀lọpọ̀ àwọn òpìtàn, ó dà bíi pé lílo agboorun òjò tí ó wọ́pọ̀ jùlọ (ìyẹn láti dáàbò bo òjò) kò dé títí di ọ̀rúndún kẹtàdínlógún (pẹ̀lú àwọn ìròyìn díẹ̀ láti ìparí ọ̀rúndún kẹrìndínlógún) ní àwọn orílẹ̀-èdè Yúróòpù tí a yàn, pẹ̀lú àwọn ará Ítálì, Faransé àti Gẹ̀ẹ́sì tí wọ́n ṣáájú. Wọ́n fi sílíkì hun àwọn ibojú agboorun ti ọdún 1600, èyí tí ó fún omi ní agbára díẹ̀ ní ìfiwéra pẹ̀lú agboorun òde òní, ṣùgbọ́n ìrísí ibojú tí ó yàtọ̀ kò yípadà sí àwọn àwòrán ìṣáájú tí a kọ sílẹ̀. Síbẹ̀, títí di ọdún 1600, wọ́n ṣì ka agboorun òjò sí ọjà fún àwọn obìnrin olókìkí nìkan, pẹ̀lú àwọn ọkùnrin tí wọ́n ń fi ṣe ẹlẹ́yà tí wọ́n bá rí wọn pẹ̀lú ọ̀kan.
Nígbà tí ó fi di àárín ọ̀rúndún kejìdínlógún, agboorun òjò ń lọ sí ohun tí àwọn obìnrin ń lò lójoojúmọ́, ṣùgbọ́n kò tó ìgbà tí ọmọ ilẹ̀ Gẹ̀ẹ́sì náà, Jonas Hanway, ṣe aṣọ agbòorun òjò ní òpópónà ìlú London ní ọdún 1750, tí àwọn ọkùnrin sì bẹ̀rẹ̀ sí í kíyè sí i. Bó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n fi Hanway ṣe yẹ̀yẹ́ ní àkọ́kọ́, ó máa ń gbé agbòorun òjò níbi gbogbo tí ó bá lọ, nígbà tí ó sì fi di ìparí ọdún 1700, agboorun òjò di ohun èlò tí ó wọ́pọ̀ láàárín àwọn ọkùnrin àti obìnrin. Ní gidi, ní ìparí ọdún 1700 àti ìbẹ̀rẹ̀ ọdún 1800, “Hanway” kan yípadà sí orúkọ mìíràn fún agboorun òjò.

Láti ọdún 1800 títí di àkókò yìí, àwọn ohun èlò tí a lò láti fi ṣe agboorun òjò ti yí padà, ṣùgbọ́n ìrísí ìpìlẹ̀ kan náà ṣì wà. A ti fi igi rọ́pò àwọn ẹja whalebones, lẹ́yìn náà, irin, aluminiomu, àti nísinsìnyí fiberglass láti ṣe ọ̀pá àti egungun, àti àwọn aṣọ nylon tí a ti tọ́jú lóde òní ti rọ́pò sílíkì, ewé àti ìyẹ́ gẹ́gẹ́ bí àṣàyàn tí ó lè dènà ojú ọjọ́.
Ní Ovida Umbrella, àwọn agboorun òjò wa lo àwòrán ìbílẹ̀ ti ọdún 1998, wọ́n sì so ó pọ̀ mọ́ àwọn ẹ̀rọ ìgbàlódé tó dára jùlọ, aṣọ àti àwòrán àti àwọ̀ láti ṣe agboorun òjò tó dára, tó sì lẹ́wà fún àwọn ọkùnrin àti obìnrin òde òní. A nírètí pé ẹ mọrírì irú agboorun òjò wa gẹ́gẹ́ bí a ṣe gbádùn ṣíṣe wọ́n!

Àwọn orísun:
Crawford, TS Ìtàn Ààbò. Taplinger Publinger Publishing, 1970.
Stacey, Brenda. Àwọn Ìgbésókè àti Ìsàlẹ̀ Àwọn Ààbò. Alan Sutton Publishing, 1991.